Wykład profesora Krzysztofa Lesiakowskiego

W miniony czwartek (23 lutego 2017 r.) w łódzkim Muzeum Fabryki (działającym na terenie dawnego kompleksu fabrycznego Izraela Poznańskiego, a obecnie Centrum Handlowego Manufaktura) miał miejsce wykład prof. nadzw. dr hab. Krzysztofa Lesiakowskiego „Strajki w Łodzi w latach 1945-1971”, uczonego związanego z Uniwersytetem Łódzkim, autora biografii Mieczysława Moczara (Mieczysław Moczar „Mietek”. Biografia polityczna, Warszawa 1998), a przede wszystkim książek poświęconych właśnie strajkom w Łodzi w okresie po 1945 r. (np.: Strajki robotnicze w Łodzi 1945–1976, Łódź 2008) oraz dotyczących nie tak odległej historii (Jarocin w obiektywie bezpieki, Warszawa 2004 – współautor) i innych. I jednocześnie promotora mojej rozprawy doktorskiej o Michalinie Tatarkównie-Majkowskiej.

Pomnik Bojowników o Wyzwolenie Społeczne i Narodowe

Na pabianickim Starym Rynku stoi pomnik „Bojowników o Wyzwolenie Społeczne i Narodowe”. Charakterystyczna szpica przykuwa uwagę. U jej doły znajduje się blok, na którym wyryto słowa oraz wizerunki ludzi przypominających o zrywach narodowowyzwoleńczych (1863 r.) i Rewolucji 1905 r., a przede wszystkim związanych z szeroką rozumianą lewicą (PPS) z wyraźnym akcentem komunistycznym (KPP). Pomnik został odsłonięty w 20. rocznicę Zjednoczenia PZPR oraz 50. powstania KPP. Tym samym wpisywał się w kreowaną przez ówczesne władze PRL politykę historyczną. Aż do upadku minionej epoki odbywały się pod nim państwowo-partyjne uroczystości. Po 1989 r. jedynie ludzie związani z SLD spotykają się przy okazji Święta Pracy. Poza tym wśród mieszkańców toczy się dyskusja, czy należy zburzyć pomnik upamiętniający PRL.

Michalina Tatarkówna-Majkowska

Michalina Tatarkówna-Majkowska to ważna postać w historii Łodzi. Z jednej strony komunistka, aktywna działaczka KPP, PPR i PZPR, wyraźnie i bez zastrzeżeń opowiadająca się za słusznością partyjnych wytycznych, z drugiej człowiek, dla którego ważne było dobro miasta i jego mieszkańców. Jej życiowy dorobek nie został zakwestionowany nawet po transformacji ustrojowej w 1989 r. Pozytywna pamięć o niej wręcz została utwierdzona licznymi prasowymi artykułami w lokalnej prasie, nazwaniem jednej z ulic imieniem M. Tatarkówny-Majkowskiej czy poświęceniem jej osobie muralu przy ul. Zachodniej. Fenomenu tej postaci należy się doszukiwać w jej życiorysie, w którym odnajdujemy odzwierciedlenie historii miasta, a w szczególności łódzkich robotnic, których los nie oszczędzał, zarówno w latach rewolucji przemysłowej w XIX w., kiedy niewielkie miasto stało się potężnym ośrodkiem przemysłu włókienniczego, czasach obu wojen światowych czy wreszcie w PRL. To właśnie z tego środowiska, ciężko pracujących kobiet, ale jednocześnie zaangażowanych w sprawy publiczne wywodziła się M. Tatarkówna-Majkowska.

Kulmhof am Neer

Pierwsze obozy koncentracyjne w III Rzeszy powstały już w 1933 r. Kierowano do nich politycznych wrogów oraz osoby uznane za szkodliwe dla państwa. Jednak to dopiero wraz z wybuchem II wojny światowej nastąpił rozwój ośrodków masowej zagłady. Niemieckie władze lokowały nowe obiekty na podbitych terenach, w tym polskich. W ten sposób powstały obozy w Auschwitz, Bełżcu, Chełmnie nad Nerem, Majdanku, Sobiborze oraz Treblince. Do tego wykazu należy dodać także Gross – Rossen (w Rogoźnicy) oraz Stutthof (Sztutowo), które przed 1939 r. znajdowały się poza granicami II Rzeczypospolitej Polskiej. Tylko dwa wymienione miejsca – zgodnie z literaturą przedmiotu – pełniły funkcję obozu koncentracyjnego – Auschwitz oraz Majdanek.

Pabianicki Stary Rynek

Pabianicki Stary Rynek na przestrzeni blisko stu lat uległ zmianie, choć pod względem wielkości nic nie zmieniło się w przeciwieństwie do otoczenia i wyglądu. Obok zabytków - kościoła św. Mateusza Apostoła (o dwóch stylach architektonicznych: romańskim i gotyckim) i renesansowego dworu kapituły krakowskiej (popularnego zamku) przybył pomnik Bojowników o Wyzwolenie Społeczne i Narodowe (wystawiony w 1968 r.; popularnie określany jako krematorium). Zmieniła się też północna jezdnia - ciąg Warszawskiej i Zamkowej. Poniżej mapka sytuacyjna z 1922 r. znaleziona w zasobach Archiwum Państwowego w Łodzi.

Tramwajem gonili przestępcę

Poniższy tekst dotyczy wydarzenia, które miało miejsce w Łodzi w 1976 roku. Po raz pierwszy po 1945 roku Dziennik Łódzki (od 1 VII 1975 wydawany pod tytułem Dziennik Popularny) zamieścił artykuł o pracownikach MPK, którzy złapali przestępcę, co nie znaczy, że takie zdarzenia nie miały wcześniej miejsca. Artykuł wart jest uwagi także ze względu na to, że w latach 70 nie szczędzono krytyki pod adresem pracowników miejskiego przewoźnika. Świadczą o tym liczne skargi na łamach prasy na brak kultury. Pojawienie się pochlebnych słów musiało wzbudzić nie lada zdziwienie, aczkolwiek na pewno moje. Zachowałem oryginalną pisownię łącznie z błędami stylistycznymi. Ortograficznych nie dostrzegłem.

Strajk łódzkich tramwajarzy z 1957 r.

Strajk łódzkich tramwajarzy w 1957 r. był naturalną konsekwencją tzw. odwilży, wpisując się w szereg wydarzeń, które nastąpiły po śmierci Józefa Stalina. Ich intensyfikacja nastąpiła dopiero po XX zjeździe KPZR, a w przypadku PRL po wydarzeniach w Poznaniu 28 VI 1956 r. Robotnicy coraz częściej i śmielej zadawali niedopuszczalne wcześniej pytania, co miało miejsce m. in. w Częstochowskich Zakładach Metalowych, kiedy uczestnicy zebrania partyjnego pytali, dlaczego Władysława Gomułkę i Mariana Spychalskiego zwolniono, a nic nie mówi się o Michale Roli Żymierskim? Gdzie był gen. Zygmunt Berling? Jaki wpływ miał J. Stalin na stworzenie kultu jednostki w PZPR? Jeśli Polska kroczy po własnej drodze do socjalizmu, to dlaczego przychodzą do naszej partii dyrektywy ze ZSRR? Narzekano, nie tylko w tym przedsiębiorstwie, na niejasny system płac, niewłaściwe naliczanie podatków od wynagrodzeń, złe zaopatrzenie w surowce do produkcji. Krytyki nie uniknęły specjalne, lepiej zaopatrzone sklepy dla MO, UBP, wojska i aparatu partyjnego. Pytano o Katyń.